Assessment Unit 5

Assessment Unit 5

IRE 5 - Source: Speaking Our Language 37 - 46

At Level 5 the student should know the following words / structures and those in SOL Programmes 1 - 36 and be able to use them in conversation.

General Outcome	Function Description	Language Examples
Arranging to go out	Asking someone if they are going out	A bheil thu a' dol a-mach a-nochd?
	... responding	Tha, tha mi a' dol gu pàrtaidh / a-mach gu biadh
	Asking someone what they are doing	Dè tha thu a' dèanamh a-nochd? A bheil thu a' dèanamh càil a-nochd?
	... responding	Tha dùil agam a dhol gu disco. Chan eil càil.
	Asking / suggesting where to go	Càit an tèid sinn? Nach tèid sinn dhan taigh-dhealbh / dhan taigh-sheinnse. Dè mu dheidhinn a dhol cuairt?
	Suggesting where to go	An tèid sinn a-mach gu biadh / airson deoch an toiseach?
	... responding	Thèid / Cha tèid. Thèid, bhiodh sin math / b' fhìor thoigh leam sin. Cha tèid, tha e fada ro fhuar airson a dhol a-mach a-nochd.
	Suggesting when	an toiseach an dèidh làimhe an uair sin Nach tèid sinn gu Bingo an toiseach / an uair sin / an dèidh làimhe?
	Telling someone what to wear	Cuir ort an geansaidh gorm agad. Fhalbh is cuir ort do bhrògan donn. Feumaidh tu taidh a chur ort.
	Saying someone is smartly dressed	Tha thu a' coimhead glè spaideil. Nach tu tha spaideil?
Buying clothes	Asking / saying what you're looking for	Dè tha sibh a' lorg? Tha mi a' lorg seacaid chlòimhe / lèine ghorm dhomh fhìn / briogais airson m' obair.
	Saying you would like to purchase a particular item	Tha mi airson na stocainnean dubha a sin a cheannach / an fheadhainn seo a cheannach.
	Asking if you would like to try something on	A bheil sibh airson rudeigin fheuchainn oirbh? A bheil sibh airson a' bhriogais fheuchainn oirbh?
	... responding	Tha, tha mi airson am blobhsa sìoda ud fheuchainn orm.
	Asking if you may try something on	Am faod mi an sgiort dhearg fheuchainn orm?
	... responding	Faodaidh, gu dearbh.
	Asking for another size	A bheil seo agaibh ann am meudachd eile? Tha e ro mhòr / ro bheag, a bheil meudachd nas lugha / nas motha agaibh?
	... responding	Tha, gu dearbh, seo fear nas lugha dhuibh.
	Commenting on style and fashion	Is toigh leam an stoidhle sin. Bu toigh leam rudeigin le coilear. Tha an ad ud gu math fasanta / seann-fhasanta / a-mach à fasan etc.
Asking about transport	Asking about forms of transport	A bheil bus ann feasgar? Nach eil bàtat ann aig cairteal gu sia? A bheil plèan idir ann à Glaschu gu Paris?
	... and responding	Tha, aig trì uairean. Chan eil, ach tha fear ann aig cairteal an dèidh na h-uarach. O tha, gheibh sibh plèan à Port-adhair Glaschu.
	Asking where to get transport	Càit am faigh mi trèan a Lunnainn / bus dhan Oban / bàta gu Port Asgaig?
	... and responding	Feumaidh sibh a dhol gu Stèisean a' Mheadhainn. Gheibh sibh bus anns a' cheàrnaig.
	Discussing frequency	Dè cho tric 's a bhios bus a' dol gu Pàislig / plèan a' dol a dh'Arcaibh? Dè cho tric 's a bhios bàta ann gu Ullapul? A h-uile fichead mionaid. Ceithir tursan san latha. Tràth sa mhadainn agus anmoch feasgar.
	Asking where a bus or train stops	Am bi am bus / an trèan a' stad aig Taigh an Droma? Bidh / Cha bhi. Càit am bi an trèan a' stad?
	Checking arrival of transport	An tàinig am bus? An tàinig an trèan fhathast? Cha tàinig fhathast, tha i fadalach. Thàinig, o chionn greis.
	Checking departures	An do dh'fhalbh bàta Uibhist fhathast? Cha do dh'fhalbh / dh'fhalbh, dh'fhalbh e / i o chionn fichead mionaid.
	Asking someone how they are travelling	Ciamar a thèid sinn ann? Bheir mi leam an càr.
	... and responding	Thèid sinn ann air a' bhàta.
	Asking how long it takes	Dè cho fad 's a tha e a' toirt? Tha e a' toirt uair a thìde gu leth / dìreach leth-uair a thìde. Chan eil fad / Chan eil e a' toirt fad sam bith.
Stating preferences	Asking what someone prefers	Dè as fheàrr leat / leibh? Dè as fheàrr leat, a bhith ag obair no nad thàmh?
	Adding emphasis	Dèas fheàrr leat fhèin? Dè as fheàrr leatsa / leibhse?
	Which one	Dè am fear / an tè as fheàrr leat? Cò am fear / an tè as fheàrr leat?
	Saying what you prefer	'S fheàrr leam seo / sin ceòl na pìoba / fìon dearg etc.
	Adding emphasis	'S fheàrr leam fhìn am fear seo / am fear sin / an tè seo / an tè sin / fìon milis. 'S fheàrr leamsa ceòl pop.
	Asking what other people prefer	Dè as fheàrr leis / leatha / le Barabal?
	Asking if someone is sure and responding	A bheil thu cinnteach? Tha. 'S toigh leam an tè sin. Tha, tha mi glè chinnteach.
	Expressing strong dislike	Is lugha orm coiridh / ceòl a tha ro àrd. Chan fhuiling mi an duine sin / am fear sin / an guth aice.
	Asking what someone would prefer	Dè b' fheàrr leat / leibh?
	... and responding	B' fhearr leam a bhith air saor-làithean. B'fhearr leam fhìn film fhaicinn. Sin am fear a b' fheàrr leam.
	Saying that you would prefer one thing to another	B' fheàrr leam an tè dhearg na 'n tè uaine. B' fheàrr leam còta fhaighinn na seacaid. B' fheàrr iomain seach ball-coise.
Making comparisons	Saying something is better / much better	Tha sin nas fheàrr. Tha sin fada nas fheàrr.
	Asking if something looks better	A bheil sin a' coimhead nas fheàrr?
	Asking if something is better than something else	A bheil i nas fheàrr na bha i? A bheil measan nas fheàrr dhut na suiteis?
	Saying something is worse	A bheil seo nas fheàrr no nas miosa? Tha am fear seo dona ach tha am fear eile nas miosa.
	Worse than	Tha an rathad seo fada / nas miosa na am fear sin.
	Saying something is cheaper	Tha seo a' coimhead gu math nas saoire. A bheil na brògan seo nas saoire?
	Cheaper than	Tha am bus nas saoire na an trèan.
	Saying something is dearer	Tha an ad dhonn nas daoire. Tha an tì eile nas daoire buileach.
	Dearer than	Tha am plèan nas daoire na dòighean-siubhail eile.
	Saying someone or something is younger	Tha esan nas òige.
	Younger than	Tha Alasdair nas òige na Sim. Tha a' chraobh seo nas òige na an tè eile.
	Saying somone or something is older	Tha Catriòna nas sine. Tha an sèithear sin nas sine.
	Older than	Tha mise nas sine na thusa.
	Saying someone or something is bigger	Tha an fheadhainn seo nas motha.
	Bigger than	Tha e nas motha na bha e. A bheil esan nas motha na thusa?
	Saying someone or something is smaller	Tha iad seo nas lugha. Tha Màiri beagan nas lugha.
	Smaller than	Tha a' Bheilg nas lugha na Breatann.
	Saying something is longer	Tha e ro ghoirid; tha mi ga iarraidh nas fhaide. A bheil an sgiort sin nas fhaide?
	Longer than	A bheil rudeigin agaibh beagan nas fhaide na seo?
	Saying something is shorter	Bidh e nas giorra dhut a dhol an taobh seo. An toir sibh dnomh fear nas giorra?
	Shorter than	Feuchaibh an te seo oirbh; tha i nas giorra na an tè sin.
Debating and arguing	Saying something is or is not right	Tha / chan eil ceart. Chan eil thu a' dèanamh sin ceart.
	Saying something is or is not wrong	Tha an fhreagairt agad cèarr. Chan eil seo ceàrr idir. Chan eil thu fada cèarr Chuir thu ceàrr mi.
	Saying something is or is not true	Tha sin fìor. Tha / chan eil an rud a tha thu ag radh fìor.
	Agreeing and disagreeing	Tha mi a' dol leat / leibh. Chan eil mi a' dol leat / leibh.
	Telling the truth	An fhìrinn a th' agam. 'S e an fhìrinn a th'agam. 'S e an fhìrinn a th'aige / a th' aice. 'S e an fhìrinn a th' aig Murchadh. An e an fhìrinn a th' agad?
	Saying you think something is or is not the case	A bheil seo ceart, ma-tha? Tha mi a' smaoineachadh gu bheil. A bheil mi a' deanamh seo ceart? Chan eil mi a' smaoineachadh gu bheil.
	Emphasising a response	Tha thu ceàrr. Chan eil mi Tha thu Rinn mise am biadh a-raoir. Cha do rinn thu.
	Stop arguing	Sguir a throd! Sguiribh a throd! B' fhearr leam gun sguiribh sibh a throd.
	Expressing disbelief	Chan eil mi gad chreidsinn. Chan eil mi a' creidsinn sin.
Talking about things	Saying you enjoy / don't enjoy something	Tha golf a' còrdadh rium. Tha a' còrdadh rium fìor mhath. Chan eil an t-òran a còrdadh rium.
	Asking someone if they enjoy something	A bheil e / i a' còrdadh riut?
	... and responding	Tha, tha i a còrdadh rium. Tha, tha e dìreach sgoinneil. Chan eil, cha toigh leam idir e. Tha, math dha-rìribh.
	Saying someone else enjoys / does not enjoy something	Tha e a còrdadh ris / rithe / riutha / ruinn ri Doilidh. Chan eil an sgoil a' còrdadh ri / rithe / riutha / ri Raghnall.
	Asking if someone else enjoys something	A bheil i a' còrdadh ris / rithe / riutha.
	... and responding	Tha gu mòr. Chan eil idir. Tha uabhasach math.
	Asking how they enjoy something	Ciamar a tha e a' còrdadh riut / ruibh?
	... and responding	Tha e a' còrdadh rium glan fhèin. Tha e dìreach mìorbhaileach. Cha toigh leam idir e.
	Asking how someone enjoys something	Ciamar a tha a' cholaiste a' cordadh ri Aonghas / ris / rithe / riutha?
	... and responding	Chan eil i a' còrdadh ris, tha eagal orm. Tha e a' còrdadh rithe math dha-rìribh.
	Saying you hope that someone will enjoy something	Tha mi an dòchas gun còrd na laithean-saora riut, etc.
	Asking someone if they enjoyed something	An do chord e riut / riubh?
	... and responding	Chòrd / cha do chòrd. Chòrd, bha e air leth math. Chòrd, rachainn ann a-rithist. Cha do chòrd, bha mi ro sgith.
Describing country pursuits	Suggesting where to camp	Dè mu dheidhinn shìos an sin ri taobh an uillt? Dè mu dheidhinn thall an siud, faisg air an tràigh?
	... and responding	Bhiodh sin math, trobhadaibh. Chan eil seo math idir, the e ro fhluich, etc.
	Asking what the best place is for fishing	Dè an t-àite as fheàrr airson iasgach?
	Suggesting places to fish	Tha iasg math anns an allt sin. Tha tòrr lochan math air a' mhòintich. Tha na creagan sin math airson iasgach.
	Great expectations!	Tha mi an dòchas gu bheil iasg anns an loch seo. Tha iasg ann gun teagamh, ah chan eil iad ach beag.
	Asking someone if they caught anything and responding	An d' fhuair thu càil? Fhuair mi dhà no trì bheaga. Cha d' fhuair mi càil fhathast.
	Asking the name of a landmark	Dè an t-ainm a th' air a' chnoc sin thall? Dè chanas iad ris a' bheinn àrd sin?
	... and responding	Sin Cnoc a' Mhòid. 'S e Sgùrr Alasdair a th' air. Their / canaidh iad Beinn Nibheis rithe.
	Saying you intend to go hillwalking	Tha dùil agam a dhol suas a' bheinn / an cnoc sin a dhìreadh. Tha mi a' dol a choiseachd nam beann.
	Discussing the height of mountains	Dè cho àrd 's a tha a' bheinn seo? 'S i a' bheinn as àirde timcheall an seo. Tha i mìle, trì cheud, dà fhichead meatair 's a dhà a dh' àirde.
	Saying you would like to go to the beach or shore	Bu toigh leam a dhol dhan tràigh. Bu toigh leamn a dhol chun a' chladaich.
	By or beside the sea	Tha sinn a' fuireach ann an taigh-òsta ri taobh na mara.
	Seaside activities	A' cluich le gainmhich. A' togail caisteal gainmhich. A' laighe anns a' ghrèin. A snàmh anns a' mhuir. A' seòladh ann an geòla.
Talking about what you ought to do	Telling someone they ought to do something	Bu chòir dhut a bhith faiceallach. Bu choir dhuibh fònadh chun a' phoileis.
	Telling someone they ought not to do something	Cha bu chòir dhut a bhith a' deànamh sin. Cha bu chòir dhuibh a dhol cho fada ri sin.
	Asking someone if they ought to do something	Am bu chòir dhut an doras a ghlasadh? Am bu chòir dhuibh fònadh thuice?
	... and responding	Bu chòir, tha mi a' dol a bhith a / muigh airson greis Bu chòir, tha mi cinnteach
	Asking if you ought to so something	Am bu chòir dhomh còta a chur orm?
	Asking if someone else ought to do something	Am bu chòir, dha tighinn còmhla ruinn? Am bu chòir, dhi cumail oirre cho fada? Am bu chòir dhaibh a bhith air ruighinn a-nis?
	... and responding	Bu chòir, bidh e na chuideachadh Cha bu chòir, sàraichidh i i fhèin Cha bu chòir, thuirt iad nach biodh iad an seo gu ochd uairean
	Saying you'd better do something	'S fheàrr dhomh a dhol dhachaigh a - nis 'S fheàrr dhuinn falbh, ma-tha
	Telling someone they better do something	'S fheàrr dhut do shùil a chumail air an aimsir
	Reporting injuries	Chaidh streapadair a ghoirteachadh Cha deach duine a ghoirteachadh
	Reporting a rescue	Chaidh boireannach a shàbhaladh Chaidh ceathrar a shàbhaladh
	Reporting that someone was taken to hospital	Chaidh sianar a thoirt dhan ospadal